Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit për shkak të luftës midis SHBA-së, Izraelit dhe Iranit ka përgjysmuar furnizimet globale me naftë, dhe linjat ajrore po përballen me një paradoks që mund ta riformësojë industrinë siç e njohim ne. Karburanti është bërë shumë i shtrenjtë, dhe çmimet e rritura të biletave po e pengojnë kërkesën që duhet ta shpëtojë atë.
Çmimi i karburantit të avionëve në shkurt ishte rreth 96 dollarë për fuçi. Deri më 20 mars, ai ishte rritur në 197 dollarë, duke u dyfishuar në vetëm një muaj. Edhe gjatë shpërthimit të luftës në Ukrainë në vitin 2022, karburanti i avionëve nuk arriti një kulm të tillë.
Kjo rritje përkthehet drejtpërdrejt në kosto të mëdha. Mbushja e një Boeing 737-800, i cili kushtoi rreth 17,000 dollarë më 27 shkurt, kushtoi më shumë se 27,000 dollarë shtatë ditë më vonë.
Sipas Business Insider, 20 linjat ajrore kryesore kanë humbur rreth 53 miliardë dollarë në vlerë tregu që nga fillimi i luftës. Përpara se të fillonte konflikti, industria e linjave ajrore parashikonte fitime rekord prej 41 miliardë dollarësh këtë vit. Drejtori ekzekutiv i United Airlines, Scott Kirby, njoftoi anulimin e rreth pesë përqind të fluturimeve të planifikuara në fazën e parë.
“Realiteti është se çmimet e karburantit për avionë janë më shumë se dyfishuar në tre javët e fundit dhe nuk e dimë se si do të zhvillohet gjithçka”, u shkroi ai punonjësve. Nëse çmimet e larta vazhdojnë, kostot vjetore të kompanisë do të rriten me miliarda dollarë.
Rigas Doganis, president i Grupit të Menaxhimit të Linjave Ajrore, thotë se ka frikë se shumë kompani nuk do të jenë në gjendje të mbijetojnë.
“Linjat ajrore po përballen me një sfidë ekzistenciale. Ato do të duhet të ulin çmimet për të mbështetur kërkesën në rënie, ndërsa kostot më të larta të karburantit i shtyjnë ato drejt rritjes së çmimeve.”
Analistët e Deutsche Bank shkojnë edhe më tej: “Pa lehtësim afatshkurtër, linjat ajrore në të gjithë botën mund të detyrohen të ulin mijëra aeroplanë, ndërsa transportuesit më të dobët financiarisht mund të pezullojnë operacionet.”
Nuk është vetëm çështje çmimi, por edhe e disponueshmërisë fizike të karburantit. Patrick Pouyanne, CEO i TotalEnergies, paralajmëroi se mungesat tashmë po përhapen nga Azia në Evropë: “Kriza po fillon të godasë vërtet klientët. E gjitha varet nga sa zgjat ky konflikt. Mund të kemi pasoja shumë, shumë dramatike.”
Për udhëtarët evropianë që planifikojnë pushimet e tyre verore, mesazhet janë shqetësuese. Kenton Jarvis, drejtori ekzekutiv i EasyJet, paralajmëroi: “Jam i sigurt se do të fluturojmë për një ose dy javë të tjera. Ndoshta tre. A jam i sigurt se do të fluturojmë për katër javë? Askush nuk mund të më tregojë se çfarë të pres, dhe vera është shumë afër.”
Firma analitike OAG ka thënë se çmimet globale të biletave ajrore në dy muajt e parë të vitit 2026 janë tashmë 24 përqind më të larta se në të njëjtën periudhë të viteve të kaluara. Në rrugët turistike të njohura, pasagjerët mund të presin rritje çmimesh prej 10 deri në 20 përqind, me ata që blejnë bileta pak para fluturimit të tyre më të rrezikuar.
Presidenti i SHBA-së Donald Trump u ka thënë vendeve që nuk duan t’i bashkohen në luftën kundër Iranit se “nuk mund të marrin karburant për avionë për shkak të Ngushticës së Hormuzit” dhe se duhet “të shkojnë të marrin naftën e tyre”.
Reagimet evropiane kanë qenë të përziera. Shumë vende po ulin taksat e karburantit ose po vendosin çmime fikse në të cilat mbulojnë një pjesë të kostos. BE-ja aktualisht po shqyrton masa të përgjithshme për krizën energjetike, por ato nuk janë hartuar posaçërisht për linjat ajrore.
Komisioni Evropian u ka sinjalizuar shteteve anëtare që të përgatiten për ndërprerje afatgjata në tregjet e energjisë dhe po shqyrton ri-futjen e mjeteve nga viti 2022, të tilla si kufizimi i çmimeve të energjisë ose ulja e taksave.
Komisioneri i Energjisë, Dan Jorgensen, shkoi një hap më tej me një propozim të diskutueshëm që evropianët të udhëtojnë më pak dhe të fluturojnë më rrallë për të kursyer karburant.
Industria e aviacionit i ka mbijetuar krizave të naftës të viteve 1970, rënies pas 11 shtatorit dhe mbylljes së pandemisë së vitit 2020. Çdo herë, ajo është përshtatur. Kjo krizë ndryshon në shkallë dhe kompleksitet. Rrugët janë të bllokuara, karburanti është i pakët dhe faturat tashmë po vijnë.
Për turistin evropian që planifikon të shkojë me pushime me aeroplan, mesazhi është i qartë. Biletat do të jenë më të shtrenjta, fluturimet do të jenë më të pakta dhe fundi i pasigurisë është larg. /tesheshi.com/