Kuptimi i origjinës së tumoreve mbetet një nga sfidat më të mëdha të mjekësisë moderne, ku ndërthuren proceset komplekse biologjike me faktorët e jashtëm.
Ndonëse shkenca ende nuk ka një përgjigje të vetme dhe përfundimtare për çdo rast, sot njihen qartë elementët që rrisin rrezikun, duke nisur nga procesi natyror i plakjes e deri te ndikimi i mjedisit dhe sjelljeve tona të përditshme.
Së pari, shkenca sot pohon se tumoret zhvillohen për shkak të mutacioneve gjenetike që çojnë në përhapjen e pakontrolluar të qelizave. Megjithëse disa nga këto mutacione janë të trashëguara, shumica e tyre shkaktohen nga faktorë të jashtëm ose mjedisorë.
Një rol gjithnjë e më i rëndësishëm po i njihet “epigjenetikës”, e cila studion se si faktorët e jashtëm mund të “ndezin” ose “fikin” disa gjenet pa ndryshuar strukturën e ADN-së, duke hapur rrugë të reja për trajtime farmakologjike që mund të korrigjojnë këto procese.
Së dyti, plakja konsiderohet faktori më i rëndësishëm i rrezikut, pasi shumica e rasteve diagnostikohen te personat mbi gjashtëdhjetë vjeç. Në vende si Italia, rreth gjysma e treqind e gjashtëdhjetë mijë rasteve vjetore i përkasin kësaj grupmoshe, duke i bërë tumoret patologji tipike të moshës së thyer.
Kjo shpjegon edhe rritjen e rasteve globale paralelisht me zgjatjen e jetëgjatësisë mesatare, ndërsa trashëgimia e mirëfilltë familjare përbën vetëm një pjesë të vogël të rasteve totale.
Së treti, stili i jetesës luan një rol përcaktues, pasi më shumë se një në tre raste kanceri mund të parandalohet përmes zakoneve të shëndetshme. Shmangia e duhanit dhe alkoolit, ushqyerja e balancuar dhe aktiviteti fizik i rregullt (si ecja e shpejtë tridhjetë minuta në ditë), janë hapat kryesorë mbrojtës.
Mbipesha dhe obeziteti mbeten faktorë rreziku kritikë për organe si veshka, pankreasi dhe gjiri, ashtu si dhe ekspozimi i pakujdesshëm ndaj rrezeve të diellit për lëkurën.
Së katërti, mjedisi ku jetojmë dhe punojmë ndikon në rreth pesë për qind të rasteve të neoplazive. Ekspozimi ndaj substancave natyrore si azbesti, arseniku apo nikeli, si dhe ndaj produkteve kimike industriale si benzeni e dioksinat, rrit ndjeshëm rreziqet për kategori të caktuara punonjësish.
Po ashtu, ndotja atmosferike dhe rrezatimet jonizuese (si rrezet X) janë klasifikuar si faktorë kancerogjenë që mund të dëmtojnë mushkëritë dhe sistemin urinar.
Së fundi, infeksionet virale dhe bakteriale janë përgjegjëse për të paktën një në gjashtë tumore në shkallë globale. Viruse si HPV, hepatiti B dhe C, apo bakteri Helicobacter pylori, janë shkaktarët kryesorë të tumoreve në qafën e mitrës, mëlçi dhe stomak.
Fatmirësisht, shumë prej këtyre rasteve sot janë plotësisht të parandalueshme përmes vaksinave ekzistuese dhe terapive specifike me antibiotikë që luftojnë infeksionin përpara se ai të degjenerojë në sëmundje. /tesheshi.com/