Lajme ditore

Katër astronautë filluan një mision të rrezikshëm rreth Hënës të mërkurën, më 2 prill, i pari i këtij lloji në më shumë se 50 vjet, një hap kyç në planet e NASA-s për të ulur njerëzit në sipërfaqen e satelitit natyror të Tokës përsëri në vitet e ardhshme.

Me tre amerikanë dhe një kanadez në bord, raketa 32-katëshe u nis nga Qendra Hapësinore Kennedy në Florida, përpara dhjetëra mijëra njerëzve që u mblodhën për të dëshmuar këtë moment historik. Atmosfera të kujtonte misionet legjendare Apollo të viteve 1960 dhe 1970.

“Ju mbani me vete në këtë mision historik frymën e guximit dhe shpresës së një brezi të ri,” tha drejtori i nisjes Charlie Blackwell-Thompson pak para nisjes.

Raketa e Sistemit të Nisjes Hapësinore u ngrit në qiell ndërsa hëna pothuajse e plotë ishte rreth 400,000 kilometra larg.

Komandanti i misionit Reid Wiseman shpejt raportoi nga kapsula se ata po kishin një “lindje të bukur të hënës” dhe po fluturonin drejtpërdrejt drejt saj.

Ekuipazhi përfshin gjithashtu Victor Glover, Christina Koch dhe kanadezin Jeremy Hansen. Ky është ekuipazhi më i larmishëm hënor deri më sot – përfshin gruan e parë, personin e parë me ngjyrë dhe astronautin e parë nga jashtë Shteteve të Bashkuara.

Administratori i NASA-s, Jared Isaacman, tha se kjo shënon rikthimin e agjencisë në dërgimin e njerëzve në Hënë pas një “pauze të shkurtër prej gjysmë shekulli”.

Tensione para nisjes

Orët para nisjes ishin të tensionuara për shkak të problemeve të mëparshme me rrjedhjet e hidrogjenit gjatë testimit. Megjithatë, këtë herë furnizimi me karburant shkoi pa probleme, pavarësisht problemeve të vogla teknike që u zgjidhën shpejt.

Gjatë fluturimit provë 10-ditor, astronautët do të kalojnë 25 orët e para në orbitën e Tokës, duke testuar kapsulën e anijes kozmike Orion. Pas kësaj, ata do të udhëtojnë për në Hënë.

Edhe pse nuk do të hyjnë në orbitën hënore si ekuipazhi i Apollo 8, astronautët do të bëhen njerëzit më të largët që kanë udhëtuar në hapësirë ​​- 6,400 kilometra përtej Hënës – para se të kthehen në Tokë.

Gjatë fluturimit, ata testuan gjithashtu kontrollin manual të kapsulës, i cili është thelbësor në rast të një dështimi të sistemeve automatike.

Kur fluturojnë pranë Hënës, astronautët do të kenë një pamje spektakolare – Hëna do të duket si një top në dispozicion. Ata gjithashtu do të dëshmojnë pjesë të një eklipsi total diellor.

Sfida teknike

Misioni gjithashtu mbart rreziqe të caktuara. Që gjatë fluturimit, pati një problem me tualetin në kapsulë, prandaj ekuipazhi aktualisht po përdor një sistem rezervë.

Ky është vetëm misioni i dytë në programin Artemis, pas Artemis I, që nuk kishte personel.

Ndryshe nga gara gjatë Luftës së Ftohtë, kur Shtetet e Bashkuara dhe Bashkimi Sovjetik luftuan për prestigj, programi Artemis ka një qëllim afatgjatë – krijimin e një baze të përhershme në Hënë me ndihmën e robotëve dhe teknologjisë së përparuar.

Planet parashikojnë që misionet pasuese mund të ulin astronautët në hënë që në fund të kësaj dekade, ndërsa në të njëjtën kohë të garojnë me Kinën.

Siç theksoi astronauti Koch, rruga e njerëzimit drejt Marsit kalon direkt përmes Hënës.

“Shpresojmë që ky të jetë fillimi i një epoke në të cilën çdo person në Tokë do ta shohë hënën si një destinacion,” tha ajo.

Kolegia e saj Glover shtoi se ky mision përfaqëson “historinë e të gjithë njerëzimit”. /tesheshi.com/

Ministrat e jashtëm të tetë vendeve kanë dënuar ashpër ligjin e miratuar nga Knesseti izraelit, i cili lejon vendosjen e dënimit me vdekje në Bregun Perëndimor të pushtuar dhe zbatimin e tij ndaj palestinezëve.

Në një deklaratë të përbashkët, ministrat e jashtëm të Mbretërisë së Arabisë Saudite, Republikës së Turqisë, Republikës Arabe të Egjiptit, Republikës së Indonezisë, Mbretërisë Hashemite të Jordanisë, Republikës Islamike të Pakistanit, Shtetit të Katarit dhe Emirateve të Bashkuara Arabe shprehën dënimin e tyre më të fortë ndaj veprimeve të autoriteteve pushtuese izraelite.

Ministrat paralajmëruan se masat e vazhdueshme izraelite e forcojnë më tej sistemin e aparteidit dhe nxisin një retorikë përjashtuese që mohon të drejtat e patjetërsueshme të popullit palestinez dhe ekzistencën e tyre në territoret e pushtuara.

U theksua se një ligj i tillë përfaqëson një përshkallëzim të rrezikshëm, veçanërisht për shkak të zbatimit të tij diskriminues kundër të burgosurve palestinezë, dhe se mund të rrisë më tej tensionet dhe të kërcënojë stabilitetin rajonal.

Deklarata shprehu gjithashtu shqetësim të thellë për situatën e të burgosurve palestinezë në burgjet izraelite, duke paralajmëruar për rreziqe në rritje për shkak të, siç u tha, raporteve të besueshme për shkelje të vazhdueshme të të drejtave të njeriut, duke përfshirë torturën, trajtimin çnjerëzor dhe degradues, urinë dhe mohimin e të drejtave themelore.

Ministrat përsëritën refuzimin e tyre të politikave izraelite, të cilat, siç thanë ata, bazohen në diskriminim racor, shtypje dhe agresion kundër popullit palestinez.

Së fundmi, ata bënë thirrje për përmbajtje nga masat që rrisin më tej tensionet, duke theksuar nevojën për përgjegjësi dhe intensifikimin e përpjekjeve ndërkombëtare për të ruajtur stabilitetin dhe për të parandaluar përshkallëzimin e mëtejshëm të situatës.

Dhe po të vihet re, deklarata ka mundur të bëjë bashkë atë që ende s’po bëhen bashkë përballë një kërcënimi që po jo troket: ai sionisto-amerikan.

Për botën islame atë arabe, do mjaftonte një unitet që t’i shtinte frikën botës, edhe pse nuk duhet të jetë ky synimi e as ka qenë ndonjëherë synim islam frikësimi i askujt, e jo të luante me të një skotë të paudhësh me interesa të mbrapshta, pa asnjë moral e princip njerëzor. /tesheshi.com/

Administrata amerikane po shqyrton një nga operacionet ushtarake më komplekse dhe të rrezikshme të kohërave moderne – marrjen nën kontroll të rezervave të uraniumit të pasuruar shumë të Iranit.

Edhe pse Shtëpia e Bardhë thotë se kjo është një çështje e zhvillimit të opsioneve, jo një vendimi përfundimtar, vetë fakti që një skenar i tillë po shqyrtohet ka tërhequr vëmendje të madhe nga publiku botëror.

Sipas informacionit të disponueshëm, plani përfshin dërgimin e një numri të madh ushtarësh thellë brenda territorit iranian, duke përdorur makineri të rënda për të depërtuar nëpër objektet e magazinimit nëntokësor ku ruhet materiali bërthamor. Ky është një operacion jashtëzakonisht kompleks që mund të zgjasë me javë ose edhe muaj, me kërcënimin e vazhdueshëm të sulmit dhe një rrezik të lartë të humbjeve njerëzore.

Qëllimi kryesor i Uashingtonit mbetet të kufizojë programin bërthamor të Iranit, por ekspertët paralajmërojnë se një veprim i tillë mund ta përshkallëzojë më tej konfliktin. Vlerësohet se Irani ka qindra kilogramë uranium të pasuruar shumë, një pjesë e konsiderueshme e të cilit ndodhet thellë nën tokë, në vende si Isfahani dhe Natanzi, gjë që e ndërlikon më tej aksesin.

Operacioni do të kërkonte koordinim të saktë të njësive të shumta ushtarake, nga forcat speciale për të siguruar terrenin, deri te inxhinierët për të ndërtuar pista të improvizuara dhe për të depërtuar në shtresat e mbrojtjes. Në të njëjtën kohë, ekspertët bërthamorë do të duhet të mbikëqyrin trajtimin e materialeve të rrezikshme për të parandaluar kontaminimin ose një katastrofë të mundshme.

Një sfidë shtesë është evakuimi i uraniumit nga vetë Irani, pasi transporti do të ishte i ekspozuar ndaj sulmeve të mundshme gjatë tërheqjes. Ndryshe nga operacionet e mëparshme speciale që zgjatën vetëm disa orë, ky mund të zgjasë shumë më tepër dhe të ngjajë me krijimin e një baze të përkohshme ushtarake në një mjedis armiqësor.

Edhe pse përpjekjet diplomatike për t’i dhënë fund konfliktit po kryhen paralelisht, Teherani tashmë ka hedhur poshtë disa propozime që përfshijnë heqjen dorë nga rezervat e tij bërthamore. Ndërkohë, sondazhet tregojnë se shumica e qytetarëve amerikanë nuk e mbështesin dërgimin e trupave tokësore në Iran, gjë që e ndërlikon më tej situatën politike.

Ekspertët paralajmërojnë se çdo gabim në një operacion të tillë mund të ketë pasoja të paparashikueshme – nga humbjet ushtarake deri te ndotja e mundshme bërthamore, gjë që e vendos këtë plan ndër lëvizjet më të rrezikshme në historinë moderne, sipas Washington Post. /tesheshi.com/

Tensioni i lartë i gjakut, i njohur ndryshe si hipertensioni, mbetet një nga problemet më serioze dhe të përhapura shëndetësore në botë. Ai shpesh vepron në heshtje, duke dëmtuar organizmin me kalimin e kohës dhe duke rritur ndjeshëm rrezikun për sëmundje të zemrës, goditje në tru dhe dështim të veshkave.

Për shumë pacientë, shkaku i saktë i tensionit mbetet i panjohur, duke i detyruar ata t’u nënshtrohen trajtimeve me ilaçe gjatë gjithë jetës. Shpesh, mjekët e krahasojnë këtë gjendje me fryrjen e tepërt të një tullumbaceje: sa më shumë rritet presioni, aq më i madh është rreziku i dëmtimit.

Por një studim i fundit i realizuar nga studiuesit e Universitetit Queen Mary të Londrës, Spitalit Barts dhe Spitalit Universitar të Kembrixhit, ofron një perspektivë të re premtuese.

Shkencëtarët kanë zbuluar se te një numër i madh njerëzish, hipertensioni shkaktohet nga gunga të vogla në gjëndrat mbiveshkore. Këto gjëndra, të cilat ndodhen mbi veshka, prodhojnë hormonin aldosteron, i cili rregullon nivelet e kripës dhe ujit në trup.

Kur këto gunga prodhojnë tepricë aldosteroni, trupi mban më shumë kripë se sa duhet, duke çuar në një hipertension të rëndë që shpesh nuk i përgjigjet medikamenteve standarde.

Deri më sot, identifikimi i këtyre gungave ishte jashtëzakonisht i vështirë, pasi ato janë shumë të vogla për t’u dalluar nga skanimet e zakonshme. Megjithatë, ekipi kërkimor përdori një metodë të re përmes skanimit CT me Metomidat, një substancë e specializuar që ngjitet pas qelizave që prodhojnë aldosteron.

Gjatë këtij procesi, zonat problematike dallohen qartë, duke u lejuar mjekëve të shohin saktësisht se ku e ka origjinën problemi. Në studimin e botuar në revistën Nature Medicine, u analizuan 128 pacientë dhe rezultatet ishin mbresëlënëse: te dy të tretat e tyre u vërtetua se teprica e hormonit vinte nga një gungë e vetme në njërën prej gjëndrave.

Pas heqjes së këtyre gungave përmes operacionit, shumica e pacientëve arritën të stabilizonin tensionin dhe të ndërprisnin përfundimisht përdorimin e ilaçeve.

Drejtues i studimit, profesori Morris Broën, u shpreh se këto gunga janë anashkaluar për dekada sepse ishin praktikisht të padukshme, por me këtë metodë të re imazherike mjekët mund t’i gjejnë dhe t’u ofrojnë pacientëve një kurë përfundimtare.

Vlerësohet se rreth 1 në 20 persona me tension të lartë mund ta kenë këtë shkak të fshehur. Ky zbulim shënon një hap të rëndësishëm për mjekësinë moderne, duke e kthyer hipertensionin nga një sëmundje kronike në një problem që mund të zgjidhet në mënyrë të shënjestruar, duke përmirësuar rrënjësisht cilësinë e jetës për miliona njerëz. /tesheshi.com/

“Armiqtë tanë po humbasin dhe Amerika po fiton”, tha Presidenti i SHBA-së Donald Trump, duke hapur fjalimin e tij mbi operacionin “Epic Fury”, në të cilin mbrojti vendimin e tij për të shpallur luftë ndaj Iranit, duke e quajtur regjimin në Teheran “vrasës” dhe duke e fajësuar atë për vdekjen e mijëra protestuesve, ndërsa përsëriti se përfshirja e SHBA-së ka dobësuar aftësinë ushtarake të Iranit dhe ka zvogëluar kërcënimin e tij bërthamor. Ai gjithashtu përgëzoi NASA-n për nisjen me sukses të Artemis II dhe iu referua operacioneve të tjera ushtarake amerikane, përfshirë kapjen e udhëheqësit të Venezuelës.

Në një fjalim që zgjati rreth 20 minuta, Trump e përshkroi sulmin e SHBA-së si hakmarrje për gati gjysmë shekulli dhunë nga Irani dhe përfaqësuesit e tij, duke argumentuar se ky vend nuk mund të lejohet të zhvillojë armë bërthamore. Ai vlerësoi përparimin ushtarak që Shtetet e Bashkuara kanë bërë në javët e fundit, duke i përshkruar javët e bombardimeve si “fitore që pak njerëz i kanë parë ndonjëherë më parë”. Dhe bëri thirrje për durim, duke e quajtur luftën një “investim” në të ardhmen e amerikanëve.

“Sonte, kam kënaqësinë t’ju them se jemi afër arritjes së objektivave tona strategjike”, tha presidenti republikan në një fjalim drejtuar amerikanëve nga Shtëpia e Bardhë.

“Gjatë katër javëve të fundit, ushtria jonë ka arritur fitore të shpejta, vendimtare dhe dërrmuese në fushën e betejës – fitore që bota nuk i ka parë kurrë më parë”, këmbënguli presidenti amerikan. “Do t’i godasim jashtëzakonisht fort gjatë dy-tre javëve të ardhshme. Do t’i kthejmë në Epokën e Gurit, aty ku i takojnë. Ndërkohë, bisedimet po vazhdojnë”, tha republikani në fjalimin e tij. “Nëse nuk arrihet një marrëveshje, do t’i godasim të gjitha termocentralet e tyre shumë fort dhe ndoshta njëkohësisht”, kërcënoi ai.

Donald Trump e filloi fjalimin e tij duke mbrojtur “fytyrën” e veprimeve ushtarake amerikane kundër Iranit, duke thënë se ato shërbenin për të penguar një “regjim vrasës” që ai tha se “vrau 45,000 njerëz të vet” gjatë protestave në fillim të këtij viti. Trump theksoi se për atë regjim, blerja e armëve bërthamore do të ishte “një kërcënim i tolerueshëm” për Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e saj, duke vënë në dukje se ai besonte se Teherani po punonte për armë që mund të arrinin në Evropë. Ai argumentoi se ky kërcënim duhej të ishte adresuar “shumë kohë para se unë të merrja detyrën”.

“Ndryshimi i regjimit nuk ka qenë kurrë qëllimi ynë, ne kurrë nuk kemi thënë ndryshim regjimi”, këmbënguli ai. Megjithatë, ai pretendoi se “ndryshimi i regjimit ka ndodhur sepse ‘të gjithë udhëheqësit e tyre’ kanë vdekur”.

“Objektet bërthamore që i shkatërruam me bombarduesit B-2 janë goditur aq fort sa do të duhen muaj për t’i vënë në punë”, argumentoi ai. “Nëse ata bëjnë qoftë edhe një lëvizje për t’u rinisur, ne do t’i godasim përsëri shumë fort.”

“Ne i kemi të gjitha kartat, ata nuk kanë asnjë, është shumë e rëndësishme ta shohim këtë konflikt nga një perspektivë”, tha ai, duke shtuar se iranianët “ishin ngacmuesit e Lindjes së Mesme, por ata nuk janë më ngacmuesit”.

“Ne kemi qenë në këtë operacion ushtarak shumë të fuqishëm dhe shumë të shkëlqyer kundër njërit prej vendeve më të fuqishme për 32 ditë, dhe vendi është shkatërruar dhe në thelb nuk është më një kërcënim. Ky është një investim i vërtetë në të ardhmen e fëmijëve tuaj dhe të nipërve tuaj”, tha ai.

Presidenti amerikan iu referua një fundi të afërt të konfliktit, duke thënë se objektivat kryesore strategjike të SHBA-së kundër Iranit ishin “pranë përfundimit”. Në fjalimin e tij televiziv, ai theksoi se SHBA-të kishin arritur të eliminonin fuqinë detare dhe ajrore të Iranit, ndërsa aftësia e vendit për të lëshuar raketa ka qenë e kufizuar, pasi rezervat e raketave të tij janë zvogëluar ndjeshëm. “Këto veprime do ta gjymtojnë ushtrinë e Iranit, do ta shtypin aftësinë e tij për të mbështetur organizatat terroriste dhe do t’i mohojnë asaj aftësinë për të ndërtuar armë bërthamore“, tha presidenti.

Ai mbrojti zgjedhjen e tij për të shkuar në luftë me Iranin, duke e quajtur konfliktin “të domosdoshëm për sigurinë e Amerikës dhe sigurinë e botës së lirë”.

Të gjitha këto, do ishin thjesht argëtuese sikur mos ishin thënë nga njeriu më i fuqishëm(politikisht) i planetit. E kundërta, ngjajnë të frikshme kur kupton se me ç’nivel gënjeshtrash e marrëzish hap e justifikon luftra me kosto të rëndë për botën ky lloj udhëheqësi.
Trump, siç po provohet në politikë, jo vetëm është një karakter u zhveshur nga çdo empati – njeri që ushqen dhe mbështet makinën gjenocidale të Izraelit – por ngjan dhe me një budalla me para, të cilit i është dhënë dhe pushtet. Pra, ka dhe një mungesë të theksuar inteligjence aq sa ligjërimet e tij janë fyese të çdo lloj niveli inteligjence. /tesheshi.com/     

Donald Trump po vë sërish në pikëpyetje një nga shtyllat e rendit perëndimor: praninë e Shteteve të Bashkuara në NATO. Nuk është hera e parë, por sot konteksti është i ndryshëm, me luftën në Ukrainë, konfliktin me Iranin dhe mosbesimin në rritje ndaj aleatëve evropianë.

Prandaj, pyetja nuk është më teorike: a mundet një president amerikan ta nxjerrë vërtet Uashingtonin nga Aleanca Atlantike? Kjo nuk është diçka e lehtë. Pas presionit gjatë mandatit të parë të Trump, Kongresi miratoi Aktin e Autorizimit të Mbrojtjes Kombëtare në vitin 2024, duke kufizuar pushtetin e presidentit.

Largimi nga Aleanca, do të kërkonte miratimin e dy të tretave të Senatit ose një projektligj të miratuar nga Kongresi. Pra në teori asnjë president nuk mund të vendosë i vetëm. Megjithatë, në praktikë gjërat janë më të ndërlikuara.

Kushtetuta e SHBA-së nuk e sqaron në mënyrë të qartë se kush ka fuqinë për t’u tërhequr nga një traktat ndërkombëtar. Gjatë historisë, disa presidentë kanë braktisur marrëveshjet pa një votim parlamentar, duke hapur çdo herë një zonë gri që nuk është zgjidhur kurrë plotësisht.

Dhe në këtë terren të pasigurt, mund të zhvillohet një përplasje institucionale: Komandanti i Përgjithshëm kundër Kongresit, dhe ndoshta Gjykata e Lartë që thirret ta zgjidhë çështjen. Por formalisht argimi nga NATO është shumë më i thjeshtë.

Neni 13 i Traktatit parashikon që çdo vend mund të largohet me një njoftim zyrtar. Tërheqja hyn në fuqi pas dymbëdhjetë muajsh. Pra pa negociata, pa veto nga anëtarët e tjerë. Është një mekanizëm i drejtpërdrejtë, i konceptuar gjatë viteve të Luftës së Ftohtë për të garantuar sovranitetin kombëtar.

Por pikërisht këtu qëndron paradoksi: largimi nga NATO është relativisht i lehtë nga një perspektivë ndërkombëtare, por potencialisht i vështirë – dhe konfliktual – në nivel të brendshëm në Shtetet e Bashkuara.

Por ekziston një pikë edhe më e rëndësishme, që shpesh anashkalohet. Shtetet e Bashkuara mund ta dobësojnë Aleancën edhe pa u larguar zyrtarisht. NATO bazohet në një parim kyç, Nenin 5, i cili parashikon mbrojtje kolektive në rast sulmi.

Por kjo nuk është automatike. Çdo vend vendos vetë se si të ndërhyjë. Me fjalë të tjera, gjithçka varet nga vullneti politik – dhe besueshmëria. Një president skeptik, ose haptazi armiqësor, mund të qëndrojë në NATO, por ta dobësojë atë nga brenda : duke zvogëluar angazhimin ushtarak, duke ngadalësuar vendimmarrjen, duke hedhur dyshime mbi mbrojtjen amerikane.

Për aleatët evropianë, ky do të ishte një skenar pothuajse aq destabilizues sa një dalje zyrtare. Pasojat do të ishin të thella. Evropa do të ishte më e ekspozuar, veçanërisht në frontin lindor, ndërsa Rusia do të fitonte një avantazh të menjëhershëm strategjik.

Edhe Kina po vëzhgon nga afër situatën. Çdo çarje në sistemin e aleancës perëndimore është një mundësi e madhe gjeopolitike për të. Prandaj, përtej aspekteve ligjore, pyetja e vërtetë është politike. A mund t’i detyrojë Trump vërtet Shtetet e Bashkuara të dalin nga NATO?

Ndoshta, por jo pa pengesa dhe konflikte. Megjithatë, ai mund ta ndryshojë rrënjësisht funksionimin e Aleancës edhe duke mbetur brenda saj. Dhe për shumë vëzhgues, ky është një skenar që ka filluar tashmë. /tesheshi.com/

Mbi gjysma e amerikanëve besojnë se tensionet në Iran janë nxitur nga Donald Trump për të shkëputur vëmendjen nga dosjet e Epstein. Pavarësisht vërtetësisë së kësaj teze, ajo që është e sigurt është se administrata e tij po përpiqet të mbulojë një nga figurat më kontroverse: Howard Lutnick.

Sekretari i Tregtisë, është i lidhur ngushtë me dosjet Epstein. Ai ka pranuar të dëshmojë para Kongresit mbi marrëdhënien e tyre, pasi u zbulua se kishte qenë në kontakt me pedofilin famëkeq edhe dhjetë vjet të tjera pasi pretendonte se i kishte ndërprerë kontaktet.

Megjithatë, në Shtëpinë e Bardhë të Trump, besnikëria dhe pasuria peshojnë më shumë se skandalet. Ndryshe nga paraardhësit e tij, që e shihnin postin e Sekretarit të Tregtisë si ceremonial, Lutnick ka fituar një pushtet të jashtëzakonshëm.

Ai është arkitekti i vizionit proteksionist të Trump-it, duke besuar se tarifat – që shumica e ekspertëve i konsiderojnë një “kurë” ekonomike të dështuar – do t’i sjellin Amerikës një bum zhvillimi të ngjashëm me atë të shekullit XIX-të.

Trump e zgjodhi Lutnick-un për dy arsye. Ata janë miq prej dekadash dhe ndajnë të njëjtin fiksim për “arritjen e marrëveshjeve”. Lutnick e kupton rregullin kryesor: mos e kritiko kurrë Trumpin publikisht. Kjo besnikëri, e shfaqur gjatë viteve, e ka bërë atë të paprekshëm për presidentin.

Megjithatë, rezultatet e punës së tij janë alarmante. Lufta tregtare që ai drejton ka shkaktuar rritje të çmimeve për konsumatorët dhe ka dëmtuar aleancat ndërkombëtare pa sjellë përfitimet e premtuara.

Po ashtu, Lutnick njihet për “zbukurimin” e realitetit. Shembulli më i qartë ishte pretendimi i tij në CNBC se Japonia kishte rënë dakord të investonte 550 miliardë dollarë në projektet amerikane, një marrëveshje që nuk kishte ekzistuar kurrë.

Ky stil negociimi ka shkaktuar zemërim edhe brenda administratës. Zyrtarë të lartë e kanë përshkruar si të paaftë për të kuptuar dinamikat diplomatike, duke qortuar aleatët dhe duke anuluar marrëveshje pa kriter.

Por, siç ndodh shpesh me rrethin e Trump, gabimet profesionale falen për sa kohë nuk ka “tradhti” publike. Sa i përket Epstein-it, Lutnick është përpjekur të minimizojë vizitën e tij në ishullin privat si një “drekë njëorëshe” ku kishte marrë me vete edhe familjen.

Kjo mbrojtje është konsideruar e dobët, sidomos pas zbulimeve të reja se Epstein kishte tentuar të rekrutonte stafin e Lutnick. Po përse nuk po shkarkohet? Arsyeja është e thjeshtë: shkarkimi i Lutnick do të nënkuptonte pranimin se axhenda ekonomike e Trump po dështon.

Për më tepër, lidhjet e tij me Epstein, sado shqetësuese, duken të zbehta kur krahasohen me historikun e vetë Trumpit. /tesheshi.com/

Përtej miteve të “zgjedhës”, një vështrim objektiv mbi trashëgiminë komplekse që formësoi Ballkanin dhe më tej

Shpesh e arkivuar në kujtesën kolektive si një errësirë e gjatë pushtimi, periudha osmane në Europë mbetet një nga kapitujt më të keqkuptuar të historisë. Por, a ishte vërtet ky një proces vetëm destruktiv?

Në një intervistë për Balcani Caucaso, Emir O. Filipović, profesor i historisë mesjetare në Universitetin e Sarajevës, zbërthen shtresat e këtij dominimi, duke ofruar një perspektivë ku pragmatizmi, bashkëjetesa dhe stabiliteti sfidojnë narrativat bardhë e zi të nacionalizmave moderne.

Pse sundimi osman portretizohet kaq negativisht në Europë?

Vlerësimi si “pozitiv” ose “negativ” është subjektiv. Për shumë kombe në Europën Juglindore, kjo periudhë shihet si një dominim i huaj që pengoi autonominë e elitave vendase dhe imponoi sisteme të reja fiskale e fetare. Dhuna ushtarake dhe humbja e pavarësisë mbahen mend si përvoja negative.

Megjithatë, Perandoria siguroi stabilitet afatgjatë në rajone të fragmentuara, i integroi ato në rrjete tregtare globale dhe lejoi një shkallë pluralizmi fetar. Ishte një sistem kompleks, efektet e të cilit ndryshonin sipas epokës dhe rajonit.

A mund të konsiderohet Perandoria Osmane si “trup i huaj” në kontinent?

Paradoksalisht, edhe pse Europa u rreshtua historikisht kundër osmanëve, ata ishin një fenomen thelbësisht evropian. Shteti i tyre u ngrit në Ballkan dhe u vetëshpall trashëgimtar i Bizantit. Zgjerimi i tyre synoi Europën më shumë se Azinë apo Afrikën.

Në këtë kuptim, ishte një “shtet evropian” që i kapërcente kufijtë kulturorë të kohës. Edhe në luftë, bashkëpunimi vazhdonte, siç tregon rasti i Dubrovnikut, i cili lulëzoi falë marrëdhënieve tregtare me botën osmane.

Cili ishte roli i vërtetë i fesë në këtë sistem?

Për të krishterët, osmanët ishin thjesht “turqit”, sinonim i myslimanëve. Brenda perandorisë, feja ishte më fleksibël, sidomos në fillimet e saj. Shteti institucionalizoi diversitetin përmes autonomisë ligjore për jomyslimanët në këmbim të haraçit. Ndonëse myslimanët kishin avantazhe sociale, perandoria përqafoi një pluralizëm fetar të pazakontë për normat e asaj kohe në pjesën tjetër të Europës.

Ku ndihet sot më shumë trashëgimia osmane?

Turqia është trashëgimtarja kryesore, por ndikimi është masiv në Ballkan. Shumë vezirë ishin shqiptarë apo sllavë, dhe gjuha serbo-kroate flitej shpesh në oborrin perandorak. Gjurmët janë kudo.

Në shekullin XVI mund të udhëtoje nga Bosnja në Bagdad pa pengesa, ndërsa lëvizja drejt Zagrebit ishte shumë më e vështirë. Emrat e lagjeve në Beograd (Kalemegdan, Dorćol) apo urat dhe rrugët anembanë rajonit dëshmojnë për këtë shtresë historike që mbijetoi edhe pas politikave të qëllimshme të de-osmanizimit.

Çfarë simbolizon Sarajeva në këtë kontekst?

Trashëgimia më e dukshme është arkitektura: çarshia, xhamitë, urat dhe hanet që përcaktojnë identitetin e qytetit. Por më e rëndësishmja është tradita e pluralizmit fetar. Ndërtimi i kishave dhe sinagogave pranë xhamive, ishte një model pragmatik i bashkëjetesës osmane.

Gjatë viteve 1990, kjo trashëgimi u përdor për të vënë në pikëpyetje “evropianizmin”, e Sarajevës, duke dëshmuar se historia osmane vazhdon të formësojë edhe sot debatet politike dhe identitare. /tesheshi.com/

Janari duket shumë larg për iranianët. Rreziqet nga shtypja e protestave kundër qeverisë nga autoritetet janë zëvendësuar me një muaj sulmesh të pandërprera nga SHBA dhe Izraeli, si dhe me kërcënimin e një pushtimi tokësor që po afrohet.

Megjithatë, për shumë njerëz, kujtimet e incidenteve të çuditshme dhe të pashpjeguara gjatë valës së demonstratave vazhdojnë t’i shqetësojnë.

Një iranian përshkruan se kishte parë një burrë të maskuar si pastrues rruge që nxori një revolver dhe qëlloi dy vajza në një rrugicë të qetë.

Të tjerë kujtojnë grupe njerëzish të koordinuar, të veshur krejtësisht me të zeza, që drejtonin protestat, apo persona që u vranë me armë që nuk përdoren nga forcat e establishmentit iranian.

Valë e fundit e protestave mbarëkombëtare në Iran shpërtheu në fillim të vitit, duke nisur fillimisht në Pazarin e Madh të Teheranit si reagim ndaj inflacionit, për t’u shndërruar më pas në një shprehje të pakënaqësisë ndaj Republikës Islamike në tërësi.

Ndërsa protestat zhvilloheshin, figura si ish-sekretari amerikan i shtetit Mike Pompeo dhe ministri izraelit i trashëgimisë Amichai Eliyahu deklaruan se agjentë të Mossadit ndodheshin mes demonstruesve.

Më 22 mars, edhe New York Times zbuloi se para luftës së fundit, drejtori i Mossadit u kishte thënë zyrtarëve të lartë izraelitë dhe amerikanë se agjentët e tij në Iran mund të nxisnin një kryengritje të re dhe të rrëzonin qeverinë nga brenda.

Middle East Eye nuk mund t’i verifikojë në mënyrë të pavarur këto pretendime.

Megjithatë, dëshmitë e dëshmitarëve okularë, deklaratat zyrtare dhe prova të mëparshme tregojnë për një model që sugjeron njëfarë ndikimi të jashtëm në terren.

Mossadi ka operuar prej vitesh në Iran, duke kryer sabotime dhe duke vrarë shkencëtarë bërthamorë, komandantë ushtarakë dhe madje edhe liderin politik të Hamasit, Ismail Haniyeh.

Gjatë luftës 12-ditore izraelite kundër Iranit në qershor, Izraeli duket se kishte depërtuar në nivelet më të larta të forcave të armatosura të establishmentit dhe kishte disa agjentë në terren.

Këtë herë, autoritetet iraniane thonë se kanë arrestuar të paktën 45 persona në qytete të ndryshme që nga fillimi i luftës SHBA-Izrael kundër Iranit më 28 shkurt, duke i akuzuar për “spiunazh” dhe “bashkëpunim me shtete armike”.

Persona të armatosur të maskuar

Pas disa ditësh trazirash, autoritetet iraniane filluan të shtypin protestat me dorë të hekurt më 8 janar.

Sipas shifrave zyrtare, 3,117 persona u vranë – përfshirë protestues, forca sigurie dhe kalimtarë.

Grupet e opozitës thonë se numri real është shumë më i lartë. Organizata për të drejtat e njeriut HRANA vlerëson të paktën 7,015 viktima.

Policia iraniane, shërbimet e sigurisë, Garda Revolucionare Islamike (IRGC) dhe forcat paraushtarake Basij kanë reaguar edhe më parë ndaj protestave me brutalitet vdekjeprurës, sidomos gjatë demonstratave të vitit 2022 pas vdekjes së Mahsa Aminit.

Megjithatë, bilanci i janarit ishte i lartë edhe për standardet e tyre.

Establishmenti këmbënguli se agjentë të lidhur me Mossadin ishin përgjegjës për disa nga vrasjet.

Mehdi Kharatian, një figurë pranë qarqeve të pushtetit, i krahasoi këto vdekje me sulmin e vitit 2024 në Liban, kur Izraeli shpërtheu mijëra pajisje të Hezbollahut, duke plagosur mijëra dhe vrarë dhjetëra persona.

“Duhej të ndodhte një tronditje në Iran, si pagerët në Liban,” tha ai.
“Duhej të derdhej gjak në Iran për të ndikuar opinionin botëror dhe për të përgatitur terrenin për një sulm ushtarak.”

“Black bloc”

Burime që morën pjesë në protestat e janarit i thanë MEE për incidente që shkonin përtej çdo gjëje të parë më parë në Iran.

Një burim përshkroi persona në periferi të Teheranit që dukeshin qartë “të pazakontë” dhe jo vendas.

Ai tregoi për një burrë që udhëhiqte një grup protestuesish që kishin bllokuar një rrugë kryesore.

“Ishte shumë e çuditshme të shihje kaq shumë njerëz duke protestuar në lagjen tonë, sepse zakonisht nuk ndodh shumë aty ku jetoj,” tha ai.

“Ata po rrëzonin tabelat e rrugës dhe po digjnin koshat e mbeturinave. Lideri i tyre më tha se rruga ishte e mbyllur dhe nuk mund të kaloja,” shtoi ai.

“Kur e pyeta nëse mund të shkoja në shtëpi nga një rrugë tjetër, ai u duk i hutuar dhe tha se nuk e dinte, sepse nuk ishte nga ajo zonë.”

Një tjetër burim përshkroi një grup të vogël protestuesish me maska që lëviznin së bashku dhe drejtonin turmën, në stilin e “black bloc” – një taktikë proteste e njohur në Perëndim, por jo në Iran.

Vrasje të rastësishme

HRANA dhe organizata të tjera raportuan se disa nga të vrarët nuk ishin as protestues dhe as pjesë e forcave të sigurisë.

Dëshmitarë okularë përshkruan raste ku kalimtarë civilë u qëlluan në mënyrë të rastësishme nga persona të panjohur.

Një burim tregoi se kishte parë nga çatia e shtëpisë së tij dy vajza që u qëlluan nga një person i maskuar si pastrues rruge.

Një incident i ngjashëm u raportua edhe në qytetin Qazvin, ku një nënë dhe djali i saj u vranë në një zonë pa protesta, me armë që nuk i përkisnin forcave zyrtare.

Edhe pse nuk është e qartë pse agjentë të Mossadit do të vrisnin civilë në mënyrë të rastësishme, disa indikacione sugjerojnë se ata mund të kenë qenë aktivë në terren.

Një llogari në persisht në X, e lidhur gjerësisht me Mossadin, shkroi më 29 dhjetor: “Le të dalim së bashku në rrugë. Koha ka ardhur. Jemi me ju, jo vetëm nga larg, por edhe në terren.”

Ministri izraelit Amichai Eliyahu deklaroi: “Mund t’ju siguroj se njerëzit tanë po punojnë atje.”

Edhe Mike Pompeo shkroi: “Gëzuar Vitin e Ri çdo iraniani në rrugë – dhe çdo agjenti të Mossadit pranë tyre…”

Asgjë e konfirmuar

Një profesor i shkencave politike në Teheran, që kërkoi të mbetet anonim, tha se këto pretendime mbeten të pakonfirmuara.

“Shoqëria jonë është e plagosur nga protestat dhe tani nga lufta,” tha ai.

“Regjimi ka çuar ciklin e dhunës aq larg, saqë edhe nëse këto incidente do të ishin të vërteta, njerëzit nuk do t’i besonin.”

Ai shtoi se nuk kishte parë kurrë një nivel të tillë zemërimi te popullsia krahasuar me protestat e mëparshme. /MEE/

Ndërmarrja e Transportit Publlik “Shkup” i njofton përdoruesit e transportit publik se nga 4 prilli (e shtunë) do të fillojë të zbatohet një orar i ri për një pjesë të linjave në kuadër të rrjetit të vetëm të linjave në kryeqytet.

“Me ndryshimet po bëhet harmonizimi i orarit me Vendimin për një sistem të integruar tarifor në transportin e udhëtarëve në qytetin e Shkupit, me qëllim përmirësimin e organizimit dhe efikasitetit të transportit publik”, njoftoi ndërmarrja.

Informacionet rreth orarit të ndryshuar, duke përfshirë orarin statik sipas linjave dhe orarin sipas ndalesave, i cili do të zbatohet nga pasnesër, do të jetë i disponueshëm në faqen zyrtare të internetit të NQP “Shkup”: https://skopjebus.mk/mk